Medium Değişti, Deneyim Değişmedi

Bir medium değiştiğinde deneyimin de değişmesini bekleriz. En azından bir kısmının. Baskı el yazmasını alırken, fotoğraf resmi alırken, telefon fotoğraf makinesini alırken sadece taşıyıcı değişmedi; işin kendisi, kuralları, hatta neyin iyi sayıldığı değişti. Yeni taşıyıcı bir yerden sonra eski kurallarla yaşamana izin vermiyor.

Menüde bu olmadı.

Pandemiden önce elinde tuttuğun menü fiziksel bir nesneydi: kâğıdın gramajı, kapağın plastiği, dizginin tipografisi, belki bir önceki masadan kalmış bir leke. O nesnenin bir de sırası vardı ve o sıra zorunluydu: kahvaltı, sonra ana yemekler, ara sıcaklar, tatlılar ve en sonda içkiler. Bu sıralama bir zevk meselesi değil, matbaanın kısıtıydı. Bir kere basılan menü akşam dokuzda da aynı sırayla açılıyordu. Sabah kahvaltı veren, akşam bara dönen bir mekânda müşteri kokteyle ulaşmak için kahvaltının önünden yürümek zorundaydı, çünkü kâğıtta başka türlüsü mümkün değildi.

Sonra QR geldi ve kâğıt ortadan kalktı. Kısıt da kalktı: ekranda istediğin şeyi istediğin yere koyabilirsin, sıralamayı saat saat, gün gün değiştirebilirsin. Ama değişmedi. Bugün bir mekânın QR menüsünü okuttuğunda hâlâ matbaada basılmış gibi duran bir liste açılıyor. Mucizevi bir şekilde kâğıdın kısıtı ortadan kalktı, alışkanlığı kaldı. Bir mediumun değişip deneyimin değişmediği ender örneklerden biri bu ve ben her akşam aynı yerde tökezliyorum.

menü saati bilmiyor

Asıl garip olan şu: menünün sırasını hiçbir müşteri seçmiyor, ama her müşteri o sıraya katlanıyor. Menü açıldığı anda saat kaç olduğunu bilmiyor. Kaç kişi için açıldığını da bilmiyor. Bir açık büfe tabelası kadar sabit, buna rağmen her masaya ayrı ayrı açılıyor.

Bu yüzden bogurtlen.co üzerinde çalışırken çözmeye çalıştığım şey tek bir cümleye indi: menü saati bilmeli. Mekân hem kahvaltı hem akşam yemeği veriyorsa, menünün bunu kişisel bir çaba olmadan göstermesi gerekiyor.

Mantık şu: menüde "öne çıkan" diye bir kural katmanı var. Kahvaltı kategorisini haftanın yedi günü 08:00 ile 14:00 arası en üste taşıyorsun. 16:00 ile 19:00 arasında happy hour kuralı yazıyorsun, kokteyller yukarı geliyor. Kural bizim tarafımızda bir "öne çıkarma" ayarı, müşteri tarafında hiçbir şey: o sadece menüyü açıyor ve karşısına o saatte mantıklı olan şey çıkıyor.

Kuralın dışında kalan saatler için de bir karar vermen gerekiyor: o bölüm gizlensin mi, yoksa menüde kalıp görsel olarak geri mi çekilsin?

kural saati geçince ne oluyor

Benim buradaki tercihim "gizle" değil, "pasif göster". Sebebi basit.

Mekâna ilk kez gelen biri akşam saat sekizde menüyü açtığında kahvaltı bölümünü hiç görmezse şu sonuca varıyor: burası kahvaltı vermiyor. Halbuki veriyor, sadece o saatte değil. Bölümü gizlemek, mekânın sunduğu bir şeyi müşteriden saklamak oluyor. Pasif gösterdiğinde ise bir sonraki gelişi için bir sebep bırakıyorsun: burada bu da varmış.

Aynı mantık satışta da çalışıyor. Kaybolan bir ürün değil, bir sonraki ziyaretin ihtimali. Menüyü saat bazlı yapmanın en kolay yanlış anlaşılması "menüyü daraltmak" sanılması. Doğrusu daraltmak değil, sırayı değiştirmek.

Ürünü baştan sona anlattığım video da burada:

Videoda ürünün tamamını gösteriyorum: menü kurulumu, Excel ve CSV şablonuyla toplu ürün yükleme, öne çıkarma kuralının kurulması ve kaldırılması, tag ve filtreler, tema seçimi, font ve renk, logonun nerede göründüğü, fiyatların KDV dahil olup olmadığını işaretleme ve menü istatistikleri.

dürüstlük notu

Video ücretli bir iş birliği değil, kendi ürünümü kendim anlatıyorum. Bu yüzden bir de nereye kadar geldiğini yazmak lazım.

Menünün fotoğrafını yükleyip otomatik olarak menü üretme özelliği henüz yok. Şu anda yol haritasında duran bir madde. Bugün olan şey Excel ve CSV ile toplu yükleme: şablonu doldurup yüklüyorsun, ürünler kategori kategori geliyor. Şablonu kendin doldurmak istemiyorsan bir sohbet modeline de doldurtabilirsin, dosya zaten o kadar basit.

Menü istatistikleri kısmı da gerçekten merak ettiğim bir yer. Hangi ürün kaç kere açılmış, hangi kategori hiç açılmamış. Çünkü öne çıkarma kararını içgüdüyle değil, veriyle vermek mümkün hale geliyor: üç aydır hiç açılmayan bir ürünü öne çıkarmak için kural yazmak yerine, açılan ürünü daha görünür bir yere taşımak daha mantıklı. Menünün kendi performansı hakkında tek kelime edebildiği ilk hâli bu.

menü akıllandığında

Şu kısmı net söyleyeyim: burada konuştuğumuz şey yapay zekâ değil. Menü, gitgide daha yetenekli bir sohbet botuna dönüşmüyor, müşteriyle diyalog kurmuyor, sipariş almıyor. Sadece saatin kaç olduğunu biliyor ve o saate göre sırasını değiştiriyor. Buna akıllı demek bir pazarlama alışkanlığı; aslında olan şey menünün bir kez basılıp unutulmuş bir kâğıt olmayı bırakması.

Ama fark tam olarak buradan çıkıyor. Kâğıt döneminde menüyü değiştirmek bir matbaa işiydi: fiyat güncellemesi yeni baskı, yeni baskı yeni maliyet, yeni maliyet "fiyatı sonra güncelleriz" kararı. Bugün menüdeki bir fiyatı değiştirmek bir tıklama ve müşteri sayfayı yenilediği anda görüyor. Baskı maliyeti diye bir kalem yok, o yüzden fiyat güncellemeyi ertelemek için de bir sebep kalmıyor.

Kâğıt kısıtı olmadan menüye ne yapabileceğini videoda tek tek gösteriyorum. Merak ediyorsan canlı menü örneğine de bakabilirsin, öne çıkarma kuralı orada kendi kendine çalışıyor.